Kvardagsliv i Gjerdsvik, del 5

(Warning: Dei som leser tekstene på bloggen min bør ha eit ope sinn med antenne for humor. Folk som tenderar å vere seriøse i ein kvar samanheng oppmodast om å finne anna lesestoff..)

Om mus og menn

- Eg veit ikkje om eg kan vere med på kamp i morgon, sjefen tykkjer eg har vore mykje
borte i det siste, skreiv eg i ein sms til keepar Bente - kvelden før kamp mot Åram. Ein bortekamp på øyane inneber ikkje berre timane kampen varer, men sjølvsagt også reisa fram og tilbake, pluss ventetid på ferjene.
- Gi han litt ekstraservice, råda Bente tilbake. Neste morgon følgde
eg rådet hennar, og sende tilbake:
- I`m in. Gubben fekk full pakke i dag tidleg, og rusla glad og nøgd på jobb. Ka ti fær vi?

Mars og Venus var tema på førre franskkurs heime hos Anne. Angela irriterte seg over vaskemiddelreklamane, der etter at DAMA har skrubba golvet, smiler til sonen som valsar inn på det nyskurte golvet, eller kysser ungen kjærleg på kinnet etter at han har plaska i møkka med reine, kvite klede. Sikkert karer som har laga reklamen.
- Utruleg provoserande og heilt urealistisk, meinte vi, medan Bente helte opp i champagne i glasa våre for å få oss til å løyse på dei franske tungebanda våre.
- Je voudrais sucer le garcon, sa Brigitte. Kvinnene rundt bordet lo på boblande fransk, og alle var samde om at det særleg er to ting som gjeld for å blidgjere karer: kjøtkaker og ekstraservice.

Serverer du ein mann kjøtkaker, vert han truleg svært takksam og glad, muleg fordi det minner han om mors trygge sjølvoppofrande arne.
I løpet av kvelden gleid omgrepa over i kvarandre, og ekstraservice vart etter kvart einstydande med kjøtkaker.
Då mannen til Anne, Harald kom heim att, sette han seg i sofaen og åt dei herlege innbakte kalvefiletane vi hadde laga på fransk vis. Vi kunne nesten ikkje dy oss, og sa:
- Du ville vel sikkert heller hatt kjøtkaker..?!

Dagen etter var eg i eit anna lag. Med eitt kjende eg meg frykteleg treft då stemma til
Mathias utkrystalliserte seg gjennom rommet:
- Det er jo ikkje noko fiber i kjøpebrød, slo den bombastiske herremannen fast. Og han
fekk høglyd semje frå deltakarane rundt bordet. Alle bakte eigne brød, utanom eg. Dette beit Mathias seg merke i, sette dei liksom truskuldige augo i meg og sa:
- Bakar du ikkje brød, Hege? Underforstått: ”Du som har så mange ungar og er
kjerring, du burde vel syte for at familien din får i seg nok fiber? ”.
Seinare har eg heldigvis fått støtte frå Anne Sandvik Lindmo ( ref. Magasinet 10/02/07), og ser at det slett ikkje berre er eg som ikkje bakar, og som helst vil nyte andre gode i kvardagen.

Men når eg først har vorte tirra, er det ikkje så lett å roe meg ned att. Med eitt er det som om feminismen skyl gjennom meg i rasande bølgjer, og eg må berre få spy det ut:
Denne månaden kom filmen ”Jenter” ut. Folk er sjokkerte over språkbruken og oppførselen til dei unge jentene, og hovudrolleinnehavarane sjølv må trekkje på smilebandet over kor ”utemma” dei var for to år sidan då filmen vert spelt inn. Marie Simonsen lurer i ein kronikk i Dagbladet på når overgangen frå sjefsjentungar til temma kvinnfolk skjer. Og seier ” Ingen ville akseptere at en 50 år gammel dame oppførte seg slik som fjortisjenter gjør, men vi hever ikkje et øyebryn om hennes jevnaldrende mann oppfører seg like uansvarleg og egoistisk.”
Kvinnfolk som trener fotball, og kanskje særleg kvinnfolk som trener i lag med mannfolk, betraktast kanskje som barnslege fjortisjenter.
For vaksne damer burde sjølvsagt ha betre ting å gjere.
Og sjølvsagt er det vi, - damelaget i Gjerdsvika, som no held på med fjerde sesong aktiv seriefotball, som infiltrerar treningar med karane på 40 pluss.
Dette gjer vi sjølvsagt for at vi likar så godt mannfolk, vi kler oss ikkje i posete gjerdsvika-draktar, å nei, her skal struttande rumper og dissande pupper synast for ein kvar pris, damene speler ikkje fotball med karene for i det heile tatt få nok folk til trening, eller for å møte hardare motstand for å verte enno betre, nei, vi gjer det sjølvsagt for å flørte hemningslaust med godt gifte mannfolk, og for å utfordre kjønnsrelaterte problemstillingar.

Og kvifor i all verda skal vi husmødrene i det heile tatt spele fotball? Vi har då vel ungar og hus og nok med å bake brød og runde kaker og syte for at kjøtkakene står på bordet?

Heldigvis er eg gift med ein klok mann som stolar på meg og ser meg som eit fritt menneske.
Men sjølv ovanfor mannen min ser eg meg nøydd til å ha eit aldri så lite feministoppgjer. Han er nemleg ganske pertentleg når det gjeld kroppslege lydar. Ikkje frå han sjølv, der er det fritt fram, det skal berre ikkje høyrast frå det motsette kjønn. Det er ikkje ”pent”.
Og sjølv om eg likar å ta ein liten trall med trompeten, la eg band på blåseinstrumentet i starten av forholdet vårt. Ville jo ikkje at han skulle få vibbar til ubarberte raudstømper og finne på å dumpe meg – måtte sjølvsagt gjera meg så søt og pynteleg som mogleg.
Men med åra har blåsaren tatt til med å leve sitt eige liv igjen.
Litt ekkelt synest han nok at det er, men, berre så det er sagt, - luft i magen er eit sunnheitsteikn som tyder på mykje fiber i kosten.

Kvardagsliv i Gjerdsvika. Del 4

Medverkande: Monica Kristensen og Liv Arnesen

- Vi måtte snu, det bles noko aldeles forferdeleg der oppe, åtvara eit par som var på veg ned frå Sædalen. Monica og Liv såg på kvarande. Hah – litt vind var dei vane med, og om nokre måtte snu, ja då vart utfordringa enno meir spennande å gyve laus på.
Liv var svært sanseleg på denne turen.
– Sjå for ei fantastisk utsikt, kunne ho seie. Og sjølv om Monica medgjekk at, jau, det var
jo ei flott syn mot storhavet, så tenkte ho i sitt stille sinn at ”been there, done that”. Men no var jo ho sjølvsagt hakket råare enn Liv, meir utan skruplar, kunne ein vel seie.
Dei sleit seg opp med nordausten rett i dei hardbarka fjesa. Ingen av dei ville vise svakheit, og beit tennene saman og trossa naturkreftene. Då Monica utfordra Liv til å springe opp motbakken i djupsnøen, kunne ikkje Liv seie nei. Ho ville vise at ho var like god som Monica, sjølv om ho visste at venninna hadde ein del fleire turar til polane enn henne.
Støvlane for lette gjennom snøen oppover bakkande. Eit stykke opp meinte Monica at det faktisk var betre å springe enn å gå, og Liv kunne ikkje anna enn vere einig.
Vel oppe måtte dei bite i seg stoltheita. Hadde dei ikkje lagt merke til alle fotspora i snøen? Spor som klart indikerte at her var dratt eit akebrett opp?
- Liv, my ass – det er jo ungar her oppe.

Ok, det var kanskje eit lite nederlag måtte Liv vedgå, men ingen hadde i alle fall vore heilt inne i Synken. Sædalvatnet hadde gått over sine breidder og vegen låg under vatnet. Ovanfor låg snøen jomfueleg og skjulte glatte steinar og lumske hoggormbol. Liv såg straks utfordringa. Og ikkje minst var det dei flotte bilda ute i naturen som lokka ho vidare. Kvister var innhylla av is og snøen bada i skinet frå sola.
Monica var redd ho ikkje skulle rekkje middagen til svigermora, men kunne jo sjølvsagt ikkje vere dårlegare enn Liv, og dytta Liv til sidan slik at ho fekk gå i fortropp.
Etter eit blodslit over fordekt lyng, ulmande rasfare og usynlege hvesande hoggormar, meinte Monica at hadde ein vore skikkeleg tøff, så skulle ein hoppa i uti vatnet.
- Eg gjer det for 5000, sa Liv.
- Eg gjer det for 500, sa Monica. – Eller viss eg får eit kyss av George Clooney etterpå.
- Æsj, he du sett overkroppe hass? Alt e jo nedsege! Sa Liv.

Etter ein liten krangel om diverse kjendisar sine overkroppar og Liv sine stadige utbrot over alt det vakre ho såg i naturen, var dei framme ved Synken. Monica planta flagget og fekk endeleg bytta ut trimboka.
På veg ned gjekk praten laust. Monica var i gong med å lage ei basisgarderobe, og la ut for Liv kva for slags klede ho måtte ha. Dette var informasjon ho hadde henta i eit vekeblad. Ein skulle byggje opp garderoben etter fargane svart og beige. Monica hadde allereie kjøpt seg ei svart bukse som Liv rett og slett hadde fnist av då ho viste den fram. No måtte Monica vedgå at den nok var i trongaste laget, men det var fordi butikkdama med stor psykologisk kløkt hadde lurt henne.
- Eg sa til butikkdama at eg kjente at rumpa mi vart klemt flat i buksa, men butikkdama
sa med innsmigrande stemme at ” veit du, eg synest faktisk rumpa di såg veldig flott ut i den buksa”, sa Monica alvorleg. Liv kvelte eit flir. Monica ville gjerne tru det beste om folk, - også butikkdamer som jobba på provisjon, og ho hadde funne ein plausibel årsak til kva som hadde ridd denne unge jenta på Only. – Eg har funne ut at butikkdama ikkje visste korleis rumpa mi ser ut i verkelegheita, og difor trudde hu at han såg fin ut, medan han eigentleg var trykt flat, slo Monica fast.
- Eller, sa Liv, - så var ho sjalu, og likte å selje bukser som klemmer rumper flate ?
Og slik gjekk praten til dei var trygt i hus.
Monica kom akkurat i rett tid til ertesuppa. Då veslejenta spurde kor mora hadde vore, var sjølvsagt svaret:
- Eg har vore på sydpolen.

Kvardagsliv i Gjerdsvik, del 3

Medverkande: Hege og Geir Stormbringer

- Trur du eg vert glad for gåva, då? Fiska eg kvelden før bursdagen min. Eg hadde i vekene før kome med alternative gåveforslag. Eg har lært meg å vere tidleg ute, før mannen min finn ut at det er eit eller anna naudsynt eg treng. Eg er difor svært medveten om å aldri på nokon måte uttrykke misnøye over ting som han kan finne på å kjøpe. Eller vise for mykje interesse over eit tema som eg uansett er lei av etter nokre veker. Opp gjennom tida har eg til dømes fått inngåande verker om effektiv tursegling, spekkhoggarar og – ”Staten” av Platon.
Og nei, mannen min trudde ikkje at eg kom til å verte så veldig glad for gåva som han hadde kjøpt. Men at det var ei flott gåve, det kunne eg vere sikker på.
Eg vart sjølvsagt svært skeptisk. Hadde han ikkje lagt merke til alle hinta mine om kor lite klede eg hadde i skapet? Hadde han ikkje høyrt frustrasjonane mine kvar morgon om at eg ikkje hadde noko å ha på meg? Eller fått med seg leitinga mi etter den mest perfekte badekåpe? Eller kor mykje eg hadde snakka om massasjebehandlingar, filmar, selskapsko og Marilyn Monroe-kjolar?
Nå skal eg seie at mannen min stort sett eigentleg er utruleg flink til finne på gåver til meg. Så eg hadde store forhåpningar denne gongen òg. Stolt kom han med ei diger pakke. Med det breiaste smil og høgtideleg mine rekte han meg den.
Ei termodyne.
..

No skal det seiast at eg er som ein egoistisk og utakksam stor unge, som enno ikkje har gitt mannen min ei julegåve ein gong. (Eg venter framleis på bøkene eg har bestilt frå Amazon.) Og at tanken bak termodyna hadde dei edlaste motiv. Denne vinteren har eg nemlig fryse i senga mi. Spakt har eg krype inntil mannen min, spurt om å få kome under det han kallar for ei ”kongedyne”. Noko eg sjølvsagt fnyser av. Eg likar ikkje syntetiske dynar, har eg sagt, og har hutra under dundyna mi frå Ikea. Til stadigheit har han nytta sjansen og skrytt av sin eigen dyne, samstundes som han har kalla dyna mi for dei sjoflaste ting. ” flatbrøddyne”, og ”det tynne bomullspapiret du har over deg om natta”.
Og ja, eg har vore einig, den er kanskje litt tynn og flat. Og uttalt gjentekne gonger at eg heller skulle hatt ei Gåsedundyne. Det er nemleg forskjel på gåsedun og andedun. Gåsedun varmar betre. Dessutan hadde det sikkert vorte betre med ei madrass av hestehår også, har eg sagt. Eg har sagt det ettertrykkeleg, ingen kan misforstå at eg foraktar syntetiske kongedynar og at dronningar over alle dyner inneheld gåsedun.
- Look, eg forstår at du vil meg vel, sjølv om gåva di også kan sjåast som eit utslag av
hersketeknikk, sa eg, klar over at her måtte eg ta alle midlar i bruk, - og du kan kalle meg psycho og sta så mykje du vil, men den dyna skal eg byte, sa eg og forlangte å få vite kor han hadde kjøpt ho. Han berre gliste og sa at han hadde kasta kvitteringa fordi han rekna med at eg ville reagere på den måten! Eg forsto ikkje mitt eiga beste og det eine med det andre.
Eg har dei siste dagane vore fleire stader for å få bytta dyna, men ingen har sett ho før.
No ligg dyna i bagasjen på bilen. Mannen min nektar framleis å seie kor han har kjøpt ho, og eg nektar å bruke ho.
Og slik er kvardagane her i huset.

( Men eg veit no kva eg skal kjøpe til han i bursdaggåve. Ei dundyne. Mannen ligg jo der og sveittar. Ikkje sunt. Tydeleg at han ikkje veit sitt eige beste.)

Januarblues

Januar startar med ei herleg kjensle. Det er som om ein har vorte fri. Løyst frå tyranniet til englar og nissar, krampaktig innekos og døyvande ribbeos. Sola har snudd, vi er på veg mot lysare dagar. Ut med alle mørke, tunge draperier framfor vindauga, julestjerner, grantre og alt som kan sperre for det vesle lyset som siver inn gjennom dei fettbefengte vindauga. Godt eg ikkje vaska til jul. Eg gjer heller som mummimamma; hiv alt ut og vaskar våren velkomen med grønsåpe. Når sola skin gjennom kjøkenvindauget vårt ein gong i slutten av februar skal glasa stråla, det skal eg love dykk, ja. Eg må rett nok ha eit lite forbehald her. Det er to ting eg ikkje kan når det gjeld husarbeid; stryke kle og vaske vindauge. Slikt er mannfolkarbeid. Det krev presisjonen og nøyaktigheita til ein handverkar og tolmodet til ein arkeolog. Og er følgjeleg ikkje mitt bord.
Men at det skal skine, oh yes.
Likevel er januar eit herk. Eg saknar sol og varme intenst, og kjenner meg grå og inneslutta som ei udetonert lita handgranat. Og drøymer om å gi f og reise til ei sydhavsøy med alle ungane der vi slepper tjukkedresser og våte sko, foreldremøtar og kjøtkaker i brun saus. Dra dit barna kan springe nakne og lukkelege på stranda, der ein kan tre på seg sivskjørt, spise mango frå trea og det einaste ein treng å tenkje på er kva for ein bok ein skal gå i gong med no.
Færra til Mexico, det hadde vore noko, ja.
Det einaste lyspunktet i januar eg kan kome på er bursdagen min. Då kan eg endeleg leve primadonnanykkene fullt ut utan dårleg samvit. Då vil eg bli oppvarta på alle baugar og kantar. Seier eg i dagane før. Men når dagen er der – ja då vert eg med eitt litt beskjeden. ”Nei, knis, det er ikkje fordi eg har bursdag at eg har selskap i dag, altså” eller ” Guri, er den til meg, fnis, hugsa du på det altså?” seier eg kledeleg høfleg sjølv om djevelen på venstre skuldra mi minner meg på at eg jo har gått og hinta til alle om bursdagen min dei siste vekene. Men det er engelen på høgre eg sjølvsagt høyrer på; ” ssh, du veit du fortener det”. (Og skal vi tru englar og reklamer er det ikkje måte på kva vi kvinnfolk fortener om dagen).
Men bursdagen tek jo slutt ein gong den òg. Då er det berre å bite tennene saman og telje dagane til januar er over. Og nytte dei til å surmule så ein etterpå kan publisere tankane på bloggen.



Kvardagsliv frå Gjerdsvik, del 2

Dagens hovudpersonar; Marit Lillestøl, Jonna Lise Gjerde, Veronica Sundgot Hide og underteikna Hege Norman Stormbringer

Rundkakene VS firkantkakene


- Det vert ikkje noko rund kake frå meg, altså, atvåra Marit (diplomatisk lærar, trebarnsmor, opphavleg frå Ålesund-traktene, gift med innfødde Tore) illevarslande. Jonna Lise (butikkdame med smittande latter, og med anar frå Færøyane ) ryggja tilbake med store augo, men rakk ikkje reagere verbalt før Marit forsegla åtaket med orda: ”Det får vere måte på!”
Veronica (lærarutdanna og glas-kunstnar, gift med innfødde Arnfinn) snudde seg halvt til meg og kviskra; ”Det er berre tull dette med runde kaker, ungane likar no best skuffekaker.” Vi skulte stygt mot Jonna Lise som sat i arrangementskomiteen som hadde skreve lappen der ein bad foreldra til aspirantane om å bake ei rund kake.
Eg skal skjere av nokre hjørne på skuffekaka mi så han ser rund ut” kviskra Veronica att. Stakkars Jonna Lise skjønte ikkje heilt harmen til opprøret som låg og ulma under overflaten på rakfisklaget til Marit og Tore dagen før julegrantenninga på Fredtun. Men åtaket var slett ikkje retta mot Jonna, det heile botna i innvandrarkvinnenes motstand mot den årelange innbakte tradisjonen med å be om typisk sunnmørske kremkaker til ulike festlege arrangement. Tilflyttarkvinnene kjente det nærast som ein plikt å trylle fram ostekakar, kvæfjordkakar, marsipankakar og blautkakar med sirlege utførte kremkrusedullar.
Det var det nye mot det etablerte, opposisjonen mot regjeringa. Og vi fann ut at Jonna var
på vår side. Det var ikkje ho som som høglytt kommenterte at ho ikkje likte kaka mi på marknaden på Fredtun. Det var slett ikkje ho som stolt kunne fortelje at ”kaka mi vart eten først av alle”.
Og det var heler ikkje ho som måtte bite i seg nedrigheita og ta med seg restane av ein talentlaus, naken kremkake heim.
Det var eg. Sjølvsagt var det eg. Som kom med kaka til arrangementet på fattigsleg vis. Ikkje med rundstasen i ei rosemåla kaketine, i ein trendy bake-it-easy eller i andre avanserte kaketransportformar, nei, rett nok var kaka rund, men ho klistra seg pent inntil ein sliten plastikkpose frå butikken. Der pynten vart dradd med når eg avduka kaka framfor alle dei dugandes rundkakebakande damene i Gjerdsvika.
Hadde eg berre fått høve til å bake spesialiteten min; sjokoladekake i langpanne med ekstra tjukt lag sjokofyll på toppen! Då! Eller kva med ei kringle?
Kan godt lage han rund, eg.

Å drøyme om ein kvit jul

sn__.jpg

Eg drøymer om ein kvit jul. Slik som dei vi hadde før i tida. Då verda låg lys og mjuk. Med snøen som tunge, beskyttande dyner over grøne greiner. Som dekka lubne grantre og fekk dei til å sjå ut som små troll med vinterkapper. Vi lasta julegåvene på sparken og gjekk på besøk til kvarandre på føremiddagen julaftan.
Om veret var dårleg tok vi bilen. Som oftast vart eg kommandert ut når vi skulle opp den siste bratte bakken heim. Ut for å sette meg på panseret til 2CV`en som sleit med å kome opp dei glatte og snøsporete vegane.
I dag kjem Dolly og Andrè seg opp utan problem. Vegane ligg bare, og graset er nærast grønt på marka. Og rosene blomstrar til langt ut i desember. Eg veit ikkje heilt om eg skal fryde meg over det eller ikkje. Eg elskar sommar og hage og blomster og roser, men alt til si tid. I desember vil eg ha duftande sviblar og høgstilka amaryllis – i stua. Eg vil ha meterhøge brøytekantar og knatrande snø under vinterskoa. Knivskarp luft som river i nasen. Eg vil ha snø som glitrar i skinet frå sola og forgyllar verda på eit guddommeleg vis. Puddermjuk snø eg kan lage snøenglar i. Kram og våt til snøballkrigar. Hard og nedtrakka til lange skiturar 1. juledag. Laus og tung til å springe seg sveitt i. Faste snøskavlar til snøholer, passe mjuk og med eit jomfrueleg dryss nysnø øvst når eg vil køyre telemark ned bakkane frå Sollihøgda. No spår meteorologane ved Storm Weather Center at kvit jul berre kjem til å bli noko eg hugsar og drøymer om.
På eit vis synest eg det er herleg med bare veger heile vinteren. Herleg å sleppe snømåkinga kvar morgon. Sleppe å grue seg for glatte veger og bratte nedoverbakkar. Sleppe å stå med frosne fingre og skrape is av kvite bilruter. Og eg kan synest det er fascinerande å stå i stovevindauget å sjå vindròsane dreg med seg sjø og salt opp i halsbrekkande piruettar og leike seg arrogant mellom husa våre.
Men eg likar det ikkje når piruettane kjem stadig oftare, stadig sterkare. Då er det ikkje lenger eksotisk – men øydeleggjande.
Framleis hevdar nokre hardnakka at den globale oppvarminga ikkje er menneskeskapt. At klimaet alltid har vore i endring, og går i syklusar. Det siste er det ingen som nektar for. Men eit samla klimapanel i FN er einige i at klimaendringane i dag skjer raskare enn normalt. Og at vi menneske har bidrege til det. Våre vaner i den vestlege verda har fått konsekvensar som vi enno ikkje heilt aner rekkevidda av. Veksten i realløna for neste år er estimert til verte 4,5 prosent, og pengane nyttar vi til å kjøpe stadig meir. Som igjen gir auka energiforbruk og utslepp av CO2-gassar. Det paradoksale er at plastleikane som gleder ungane våre julaftan også er med på å skade framtida deira.
Mine barn kan knappast gå på ski. Dei få gongene snøen ligg, forsvinn han att før løypa er ferdig.Bing Crosby visste nok ikkje kor nær han var framtidsrealitetane då han song om å ”drøyme om ein kvit jul” for over femti år sidan.
Og det ser ut til at det ikkje er anna å gjere. Å hugse og drøyme. Klimaendringane er kome så langt at vi ikkje lenger kan reversere dei. Men enno kan vi redusere omfanget – om vi vil. Prisen for ikkje å gjere noko er høgare enn å setje i verk tiltak – fyrst og fremst erkjenne at kvar og ein av oss har ansvar, og må vere med på dempe verknadene.
Snø eller ikkje snø; ha ein gledeleg jul alle saman!

Hege Norman Stormbringer

Kvardagsliv i Gjerdsvika

Dagens hovudpersonar: Trond Hide, Bente Krumsvik, Geir Stormbringer, Roy Muren og underteikna Hege Norman Stormbringer.

Minimalistisk jul? No way!

- Eg lever i eit dominerande og totalitært einevelde der motstandsrørsla lyt pynte i det
skjulte, svarde Trond Hide (langt lyst hår, peace & love) meg på sms. Eg hadde spurt han om han snart var i gong med å setje på plass alle dei fine julelysa han bruker å ha rundt omkring på eigedomen sin no i førjulstida. No skal det rett nok seiast, når eg tenkjer etter, at det kanskje er fjøset på Hide som pleiar å vere julelyspynta.
Eg forsto han inderleg vel. Ikkje noko er så irriterande, ja til og med sårande, at eins betre halvdel kjem med nedsetjande kommentarar eller enno verre, riv stasen ned når ein med barnleg glede står og beundrar pynten ein har slitt og streva for å få opp. Mannen min, som eigentleg helst vil bu i eit slott frå middelalderen, med store, tunge (grufulle) møblar (eller aller helst ikkje noko møblar i det heile) og ekko i veggane, har ytra og akka seg i det siste. ” kva for ein jalla lampe har du kjøpt, no? Eg trudde du hadde betre smak!” eller ”Det byrjer å sjå ut som ei kinesisk bakgate her!” For ikkje å snakke om kroppsspråket. Himling med augo, ”uskuldig” snubling i ledninga til lysa i trea utanfor, uvilleg til å hjelpe når det gjeld problem med transformatorar.
Her ein dag stakk Roy Muren innom for å sjå på varmepumpa vi hadde sett opp. Han skrytte godt av pynten min, men eg vart nøydd om å be han dempe seg når snakket kom inn på lysrekninga for desember frå i fjor.
- Ho Lena har tre slike juletre som du har i kroken der, vi har lysgirlandarar langsmed heile huset, eg sette til og med opp eit blenkjande lys høgt i edelgrana vår, lo Roy med sin høge, frimodige latter, og forklarte at straumrekninga fauk i veret i fjor ved juletider. Roy jobbar i Tussa, og sidan eg reknar med at alle i Tussa har peiling på straum, lurte eg på om eg måtte kople ut nokre av lyspunkta mine.
Men han råda meg til å halde fram med pyntinga. Eg veit ikkje om det var fordi han likar at vi lysar opp Muresida, men med Roy i ryggen pynta eg vidare med godt samvit.
Seinare same dag møtte eg Bente (Verdas* beste keepar, kona til Trond) på møbelbutikken i Fosnavåg. Ho såg sliten på meg og sa: ”Eg blir galen, kvar dag når eg kjem heim att frå jobb har det dukka opp nye glitrande juggel-elementar, gjerne amerikanskinspirerte som Disney-figurar med fluoriserande lys i ulike fargar". Ho sukka tungt og rekna med å dele eit systerfellesskap over pynteglade og amerikaniserte ektemenn. Rett nok har mannen min ein hang til amerikanske bilar, men eg må vedgå at denne gongen låg sympatien min hos det svake kjønn, nemleg hos Trond. (Sorry, Bente!)
Nokre av oss må få ha ansvaret med å lyse opp i mørketida!

...Nokre dagar seinare kom eg til å tenkje på at eg ikkje hadde sett korkje englar eller julekrybber i heimen til Trond. Då eg spude han om dette, svarde han meg slik:
- Vi har valt å halde fokus på kva julebodskapen eiegntleg er meint for: Overfladisk materialisme med eit gigantisk forbruk på forgjengelege, ofte totalt ubrukeleg ting. For oss er dette måten å markere nissen sin fødsel på. Å blande inn julekrybber og liknande har eg aldri tenkt på. Er redd det tek vekk litt av fokuset på kvifor vi eigentleg feirar jul..


* Verda; det er sjølvsagt Gjerdsvik

Hege Norman Stormbringer

Fishing på Mura

fisk.jpg

Vetle N. Stormbringer, Knut Norman og Isak N. Stormbringer framfor moloen der mang ein fisk har biti på kroken.
Far min, Knut Norman fra Lillehammer, var på besøk hos oss i Gjerdsvika i sommer. Lik dattersønnene sine er han en ivrig fisker, og tilbringer mye av tida sammen med guttene på sju og ti nede på moloen for å prøve fiskelykka.
Og til forskjell frå sporadisk fangst på fluestang ved Hornsjøvatnet og lite belaksa lakseelver – var her mye fisk å få.
Lyr, bergylte, makrell. Og nebbsild, eller horngjel. En fascinerende fisk, syntes far min, og kappa den lange tynne fisken med det skrekkinngytende fjeset opp i småbiter, vendte den i mel, salt og pepper og freste den i panna, mens vi andre satt stille rundt bordet og veksla blikk.
Men far min merket ingenting. Godt vant med råtten fisk i form av rakafisk – og fra flere matopplevelser i Asia der fisken var av mer flytende enn fast art, hadde han en urokkelig tro på at han skulle gi oss andre en kulinarisk overbevisning.
- All fisk i havet kan spises, hevda far min, og vendte fisken i panna. Vi andre sa ikke
noe, men tenkte på det som stod om nebbsilda i Vestlandsnytt. Kattemat. Grønne bein.
Skikkelige fiskere serverer ikke slik fisk, tenkte vi. Men holdt klokelig stille.
Far min fortsatte å fortelle om yrkesfiskeren han hadde snakka med på torget i Nevlunghavn for mange år siden, som hadde sagt til han at all fisk i havet kunne spises.
Vi tenkte i vårt stille sinn at, 1: Fiskeren kunne ha ment nesten all fisk i havet, eller 2: fiskeren var en luring som ville drive gjøn med en innlandsfisker, eller 3: ”Fiskeren” var ikke en fisker i det hele tatt.

Maten stod nå på bordet. Far min grep begjærlig fatet og forsynte seg rikelig. Jeg må innrømme at det så ganske innbydende ut. Til han fekk renska av kjøttet og de selvlysende grønne beina kom til syne.
- Fosfor, sa mannen min advarende. Og viste til at da han som guttunge fiska horngjel fra bryggekanten på sørlandet, fikk streng beskjed om ikke å spise fisken. Faren min stoppa opp et øyeblikk og lurte på hva fosfor egentlig var for noe.
- Et grunnstoff, svarte jeg raskt. Jeg har tross alt hatt kjemi på skolen, og la til i samme åndedrag at andre grunnstoffer eksempelvis var gull og neon. Mannen min fulgte opp; grunnstoffer kunne også være gasser.
Ikke noe så ut til å bite på lillehamringen. Han var fast bestemt på å spise fisken, og mor mi ga streng beskjed om at vi andre pent fikk vente med å smake, i tilfelle uheldige bivirkninger.
- Før i tida var steinbit også regna som en ufisk, sa far min idet han dytta en diger
munnfull inn i kjeften.
- Men i dag betegnes den som en delikatesse, fortsatte han, og nikka overbevisende med
hevede øyebryn til oss andre mens han tygde fisken. Dommen var klar:
- Konsistensen er som fløyel, skrøt fluefiskeren. Og mente at fisken best kunne
sammenliknes med stekt abbor. Endelig kunne vi andre også våge oss frampå, og fulgte høyst motvillige, men anerkjennende opp med superlativ: Kjempegod. Nydelig.

Vi spiste opp to stykker, og ga sønnene våre lov til å fortsette å fiske nebbsild om de fikk den på kroken. Og far min reiste hjem til Mesnaelva med en ny fiskehistorie frå Sunnmøre til kompisene sine. Lite ble sagt om at lillehamringene vi hadde på besøk også sammenlikna smaken med låggåsilda, som i ettertid ble påvist å være full av bromerte flammehemmere. (..Altså meget forurensa og smaksløksdøyvende..)



HURT (oktober 06)

Han var sliten i fingrane. Føtene verka og sola brann han i fjeset. Flogene hadde ikkje gitt han fred heile dagen og håret klistra seg til panna i tjukke klaser. Han såg broren sine kjappe rørsler framfor seg og var lei seg for at han ikkje haldt same tempo. Det var einaste over gitaren at fingrane hans kunne danse lett og ledig utan kraft, som ga han energi og livsglede.

Brått merka han to auger på seg. Vurderande, irriterte. Alltid like oppgjett over den yngste sonens draumerier og meinigslause nynning.
Kva hadde han gjort gale no? Han ville så gjerne gjere faren nøgd, få han til å smile. Han visste at han ikkje var noko særleg til arbeidskar, sjølv om han berre var tolv år gamal. Helst ville han høyre på radioen, på gospelsongane han kunne tekstane utanatt på og spele dei om att og om att.
Men blikket til faren stogga han. Ingen riktige mannfolk ville vel synge og spele heile dagen.
Hardt og stille stira faren. Sjølv då Johnny vart vaksen, spelte inn plate og vart kjendis nærast over natta, kjende han blikket til faren. Han vart aldri god nok. Meir enn god nok for millionar av fans over heile verda, men aldri god nok for den einaste han ville gjere til lags.

*

Greta var ei av dei stille studentane. Anonym og unnselig. Ho fortalte meg at ho aldri hadde sett faren sin. Ho hadde lese alle bøkene hans, lest tankane, setningane han hadde hatt i hovudet. Han var professor og forfattar til pensumet vårt. Men han ville ikkje vedkjenne seg Greta. Ikkje før han vart sjuk og låg på sjukehuset for å døy. Då ville han forsone seg med dottera, som snart var ferdigutdanna og hadde følgt i hans fotspor.
Ho gledde seg. Og gråt. Grua seg til å møte han ho hadde veksla på å hate og beundre. Endeleg skulle ho få ein forløsning, og håpa på aksept og kjærleik – om så berre for ein stakka stund.
Men berre få minutt før ho rakk frem til senga hans, dog faren. Utan å etterlate seg så mykje som eit smil eller eit faderleg blikk.
Det kjem til å plage Greta heile livet.

Det speler inga rolle kor rik eller berømt eller kor fattig ein er – foreldrekjærleik er noko av det viktigaste å få for born som veks opp. Å bli sett, å få kreditt for dei evnane og den personlegdomen ein har.
Men det er sanneleg ikkje lett å vere forelder. Litt for ofte i det siste har eg høyrt at stemma mi fell som piskeslag over hovudet til borna mine. Korleis kan ein verte så sint og irritert på dei små som ein elskar så høgt? Eg trur løysinga må vere, i alle fall når ein har eit spansk temperement som meg, å overrause dei med klemmar og gode ord helst oftare enn dei verbale piskeslaga som uheldigvis kjem når sjuåringen sparkar etter eit lauv i lufta så den nye joggeskoen går i ei fin bue over gelenderet på Mesnabrua og landar med eit plask til farvel og seglar ufortrødent ut i den store vide verda.


Til Mor (November -06)

- Ho er så trist, ho vil berre heim att, sa ei medfølande stemme til kvinna i femtiåra. Og prøvde å forklare kvifor dei hadde auka dosen med antidepresiva til mora. Med lave ord og korte nikk mot mennesket som sat samansunken i ein stol ved vindauget, prøvde ho å seie at det var det beste for alle partar.
Parten det handla om sat med tomt blikk og stira inn i ein industrivegg som dominerte utsikta frå rommet. Rett nok var det betre med vindauge på rommet enn å bu på røykerom og vaskerom slik ho hadde gjort i over ein månad før ho kom hit. Og rett nok var det ein flekk med gras utanfor den store flata i vindauget. Ein grasflekk der ho i ungdommen kunne ha sprunge, stått på hendene eller laga til eit blomsterbed slik ho likte så godt.
I bakgrunnen ensa ho at dei snakka om henne. Sjølv sa ho ingenting. Ho ville ikkje vera nokon til last. Inne i seg flimra ulike inntrykk frå livet. Ho hugsa den strenge faren. Anton, som var politimann og som så gjerne ville at borna skulle gjere det vel på skulen. Med politiautoritet hadde han gestikulert med hendene og trua dei til å pugge innhaldet i salmeboka: - Dette må du lære deg, Ruth!
Når ho vart vaksen skjønte ho jo at han berre ville at dei seks borna skulle gjere det vel i livet. Ho kjende at ho ville heim til dei no. Heim att til mor og far. Til tryggleiken og det gode fellesskapet dei hadde. Heim til lukta frå kjøkenet når mor laga kjøtkaker. Til dei mange historiene storebrørne hennar fortalde når dei hadde lagt seg om kvelden. Til søndagsmiddagane når heile familien var samla. Sjølv episoden der faren sto med hagla i vindauget når ho hadde med seg den fyrste kjærasten sin heim, han som seinare vart mannen hennar, ville ho ha om att. Og til dei tunge økonomiske, men uerstattelege åra då borna hennar var små.
Ho måtte smile litt når ho tenkte på den vesle bjørka ho planta tett ved husveggen den gongen i mai, like etter at fyrste barnet hennar var fødd.
- Det vert for nærme huset kan du skjønne, hadde mannen hennar åtvara mildt. Men ho var stri og fekk det som ho ville. Sist ho såg det, strekte det hals og kika over hustaket, rank i ryggen og med livskraftige greiner. For ikkje lenge sidan hadde ho sjølv kjent seg slik. Sterk og vital. For ikkje lenge sidan hadde ho krabba rundt på golvet i leik med oldebarnet og servert smultringar og kokekaffi når det kom folk på besøk.
Men så vart ho nådd att ho òg. Plutseleg vart det vanskeleg å setje ord på kva ho tenkte på, på korleis asjettane skulle stå når ho dekka bordet. Enkle ting vart plutseleg uoverkommelege.
Sjølv om dei var snille med henne her, stelte henne godt og prøvde med beste evne å få ho til å trivast, var den einaste drivkrafta ho hadde att likevel ønsket om å få kome heim.
*
Lite visste den gamle dama at heimen hennar no var selt. Bjørka var saga ned og blomsterbeda erstatta med tuja på stramme geledd. Foreldra var døde for over tretti år sidan, og berre to av brørne hennar var att. Eller kanskje visste ho det. Langt inne i seg, men minnet hennar ville heller konsentrere seg om dei lukkelege åra i heimen. År som aldri kom tilbake. Ho kunne ikkje skjøne kvifor ho ikkje kunne få lov til å vera lei seg for det. Det var det siste ho hadde att.
Men ho forstod jo at ho måtte tenkje på borna sine. Det vart betre for dei om dei slapp å bekymre seg for mora som sat åleine på rommet og gret over tider som var. Som gret fordi ho ikkje skulle få døy i heimen sin. Heimen som var som ein del av personlegdomen hennar, der livshistoria låg att som ei tjukk, usynleg masse i dei no lyse, caffelatte-farga veggane.

DET GODE LIV (JUNI -06)


Det finst eit tema som eg har grunna på sidan eg var ganske lita, og som eg aldri vert lei av å ta opp .Eit tema som gjorde at eg studerte filosofi i to år, utan at eg fekk nokre eintydige svar. Eit tema eg yndar å ta opp med vener og kan gjere meg litt trist til tider. Eg har kvidd meg – eg veit det er mange som har sterke meiningar om kva det er som gir livet meining, eller om det finst noko meining i det heile.
Mange meinar at det er Gud som styrer alt, som har gitt oss liv og at noko av meininga med livet er at vi skal leva vidare i himmelen når vi døyr.
Platon meinte at livets meining var å leva det gode liv. Ikkje det gode liv slik omgrepet er blitt nytta i media i dag; som eit slags liv i materielt sus og dus. Platon meinte at eit godt liv var å leva det mest mogleg i rettskaffenheit – å handle i god meining.
Prins Siddharta forfekta noko av det same, og lanserte omgrepet Nirvana. Den staden ein kjem til etter fleire liv med god karma.
Då eg fekk borna mine nakne og nye opp til meg for første gong, kjende eg ei sterk kjensle av at nettopp desse augneblinka var grunnen til at vi menneske lever her på jorda. Ikkje berre var dei eit resultat av eit av dei sterkaste drivkreftene vi menneske har, men også – og kanskje aller mest, - gav dei ei merkeleg kjensle av å kome nærare innpå livet sitt mysterium utan heilt å forklare det.
Edvard Hoem skriv: ” Livssmerte har den som gjennomskodar tilverets absurditet”. Den som ser kor forgjengeleg livet er, og tek det inn over seg – at kanskje er det berre ein tilfeldigheit at vi er til, ikkje anna enn ein slags mutasjon i evolusjonens historie. Det er vanskeleg å leve med ein slik veten. Livet vert liksom så meiningslaust.
Eg snakka mykje med bestefaren min ”Fuffu”, om livet og kva som eventuelt skjer etterpå. Han var ein gamal mann, men eg var heldig og fekk ha han heilt til eg sjølv vart over tretti år. Eg hugsar ein gong vi avtalte at han skulle gje meg eit teikn etter døden – om han kunne.
For tre år sidan døydde han. Ein naturleg død på gamleheimen. Siste gong eg såg han, låg han i senga og fekk brus og kjeks av borna mine. Eg har sidan aldri sett eller høyrt noko frå Fuffu. Anna enn nesten kvar dag i tankane mine. Så på eit vis lever han framleis. I dei gode minna, og i den ballasten han gav meg.
Eg spurde ein gong eldstesonen min om kva han tykte var meininga med livet. Han gav meg ikkje noko svar med det same. Men seinare same veka over ein hamburgar på McDonalds såg han lukkeleg på meg og sa: ”Dette er livet, Mamma!”
Og kanskje kan ein lære noko av ein slik ubetinga glede over små ting. Ting som krydrar tilveret med smil og solskin, små drypp av lukke som er med på å gjere livet rikt. Og kanskje hjelper det å øve seg litt på nettopp det. Å sette pris på dei små tinga, som gjer akkurat ditt liv meir meiningsfylt.


STORMFULLE HØGDER (November - 06)

Eg er som mange andre menneske, styrt av kjenslene mine. Det er lite som skal til før eg let meg beundre, misunne, irritere, vert rørt, kjenne raseriet koke eller let meg engasjere.
No har eg kjent på eit samansurium av kjensler igjen. Eg har sett Brokeback Mountain. Ein film som handlar om den umoglege kjærleiken. Like suggererande, smertefull og intens som boka ”Stormfulle høyder” av Emily Brontë.
Berre at denne gongen handla historia om kjærleiken mellom to gutar.
Og eg sit att med ein klump i halsen. Ikkje berre fordi historia var trist, men mest fordi eg veit at det er menneske, - unge menneske som slit med å passe inn i kvardagen vår, som skulle ha gjort kva som helst om dei berre var som andre unge gutar eller jenter.
Historia om Jack og Ennis var ei fiktiv historie. Like fullt var ho pinsam å sjå på. Mest fordi eg veit det er mange som har det slik, i vår tid, i våre krinser. Mange som ikkje tør stå fram av frykt for ikkje å bli forstått, av frykt for å verte eksludert og isolert frå sine miljø, sine familier.
Heldigvis har situasjonen betra seg med åra, partnerskapslova er eit døme på det. Men framleis møter dei homofile stor motstand i einskilde kretsar. I somme land er homofili ein forbrytelse, men også i Norge opplever homofile fortiing, mobbing, hets og diskriminering. Og jo yngre ein er, dess vanskelegare vert det å forstå og akseptere at ein er annleis enn andre. I Norsk Institutt for forsking om oppvekst, velferd og aldring (NOVA) avdekkjar ei undersøking om livskvalitet mellom homofile at ein av fire under 24 år har prøvd å ta sitt eige liv. Tilsvarande undersøkinger i Sverige og Nederland viser at 25 prosent av alle som har prøvd eller har teke sjølvmord er homofile. Så høge tal krever særskild merksemd frå skule og helsepersonell. Særleg når ein tenkjer på at 1-2 av elevane i ei klasse statistisk sett vert homofile eller lesbiske.
Før eller seinare vert vi alle stilt ovanfor eit val. Anten ein må velje å akseptere si kjønnslege orientering, eller ein vel å stå på sidelina for å dømme. Det første er utvilsomt eit mykje vanskelegare val enn for dei som vil fyllast med avsmak over andres val. For til sist handlar det eigentleg berre om kjensler. Kva kjensler skal vi late oss fyllast med ? Skal vi velje kjensla som gjer at ein vemmast, som fyller ein med hat over at nokre bryter konvensjonane? Over at nokre tør å vere annleis? Over at nokre utfordrar dei moralske omgrepa vi er vaksen opp med? Fordi vi ikkje forstår, fordi det ikkje er naturleg?
Eller skal ein fyllast med ei undring over at kjærleiken er så stor at han hevar seg over biologiske skille? Og om ein ikkje greier å forstå, så nytte dei mange andre kjenslene ein har å spele på: Respekt. Toleranse. Audmjukheit. Og kanskje viktigast av alt; kjærleiken for vår neste.



Prev123